Kąpiele leśne: czym są shinrin-yoku i jak trafiły do mojego życia

Kąpiele leśne zaczęły się u mnie od fotopułapki

Najpierw nie było żadnych kąpieli leśnych. Była fotopułapka. Kupiłam ją, bo chciałam zobaczyć, co dzieje się w lesie wtedy, kiedy mnie tam nie ma. Zaczęłam szukać tropów, rozgrzebanej ziemi, ścieżek między drzewami. Chodziło o sarny, lisy, borsuki, dziki. Tyle że z czasem coraz częściej zostawałam w lesie także wtedy, gdy kamera była już zamontowana.

Siadałam gdzieś obok. Bez celu. Patrzyłam na światło przesuwające się po pniach, słuchałam dzięcioła, czasem przez kilka minut obserwowałam ważkę. Nie nazywałam tego medytacją. Nie wiedziałam też jeszcze, że istnieje coś takiego jak shinrin-yoku.

Shinrin-yoku? Najpierw pomyślałam: czy to nie jakieś szamaństwo?

Kiedy pierwszy raz przeczytałam o „kąpielach leśnych”, byłam sceptyczna. Sama nazwa brzmiała dla mnie trochę podejrzanie. Zastanawiałam się, czy zaraz nie okaże się, że trzeba przytulać drzewa, czuć ich energię i nadawać każdemu spacerowi wielkie duchowe znaczenie.

Im więcej jednak czytałam, tym bardziej okazywało się, że pod egzotycznie brzmiącą nazwą kryje się praktyka znacznie prostsza. Shinrin-yoku — 森林浴 — można przetłumaczyć jako „kąpiel w atmosferze lasu”. Termin został wprowadzony w Japonii w 1982 roku. Chodzi o spokojne przebywanie w lesie i odbieranie go zmysłami: słuchem, wzrokiem, węchem, dotykiem. Bez celu sportowego i bez konieczności przejścia określonej liczby kilometrów.

Co nauka mówi o kąpielach leśnych?

Z czasem shinrin-yoku stało się także przedmiotem badań. W jednym z najbardziej znanych japońskich eksperymentów terenowych, prowadzonym w 24 lasach, porównywano reakcje organizmu podczas spaceru i siedzenia w lesie z tymi obserwowanymi w środowisku miejskim. Badacze odnotowali m.in. niższe stężenie kortyzolu, niższe tętno i ciśnienie oraz większą aktywność przywspółczulnej części układu nerwowego, związanej z odpoczynkiem.

Późniejsze przeglądy i metaanalizy sugerują, że kąpiele leśne mogą krótkoterminowo obniżać poziom stresu, tętno i część parametrów ciśnienia oraz poprawiać niektóre wskaźniki nastroju. Jednocześnie badacze podkreślają ograniczenia: niewielkie grupy, różne sposoby prowadzenia sesji i brak długich obserwacji. Najnowsze przeglądy nadal mówią o obiecujących efektach, ale nie pozwalają traktować lasu jak terapii o przewidywalnym działaniu u każdego.

To jest mi bliskie. Nie chcę robić z kąpieli leśnych lekarstwa na wszystko. Las nie zastąpi psychoterapii, leczenia ani rozmowy z kimś, z kim trzeba porozmawiać. Może jednak na pewien czas zmienić warunki, w których działa nasza uwaga.

Dlaczego kąpiele leśne zostały ze mną

Po dniu pracy moja uwaga często była podzielona między wiadomości, spotkania, telefon, kolejne okna na ekranie i rozmowy, które analizowałam jeszcze długo po ich zakończeniu. W lesie również dużo się dzieje, ale niewiele z tego wymaga natychmiastowej odpowiedzi. Mogę zauważyć ruch gałęzi i nic z nim nie zrobić. Mogę usłyszeć ptaka, którego nie potrafię rozpoznać. Mogę przez chwilę nie wiedzieć.

Później zrobiłam kurs przewodniczki kąpieli leśnych. Poznałam zaproszenia kierujące uwagę na dźwięk, zapach, dotyk i ruch. Zrozumiałam też, dlaczego podczas takich spacerów czasami idzie się naprawdę wolno. Przy zwykłym tempie las staje się tłem. Gdy zmienia się tempo, pojawiają się szczegóły: chłodniejsze powietrze w zagłębieniu terenu, wilgotny zapach ziemi, pajęczyna między młodymi bukami.

Do dziś najbardziej ufam jednak temu, co wydarzyło się jeszcze przed kursem i przed całą wiedzą o shinrin-yoku. Fotopułapka zostawała przywiązana do drzewa. Mogłam wracać do domu, ale często siadałam jeszcze na kilka minut. Dopiero po jakimś czasie zauważyłam, że właśnie tam coraz rzadziej sięgam po telefon.