Coś niewygodnego dla świata

W zachwycie jest coś niewygodnego dla świata, który każe nam bez przerwy budować siebie. Patrzę na góry, nocne niebo albo żurawia przelatującego nad mokradłem i przez chwilę nie jestem projektem do poprawy. Nie znikam. Po prostu przestaję zajmować cały kadr.

Czym jest zachwyt

Psychologia opisuje zachwyt, czyli awe, jako emocję pojawiającą się w kontakcie z czymś postrzeganym jako ogromne — fizycznie, pojęciowo lub społecznie — co wymusza korektę dotychczasowych schematów rozumienia. Może go wywołać krajobraz, muzyka, sztuka, narodziny, czyjś czyn, czasem naukowa idea. Zachwyt nie zawsze jest przyjemny. Wielkość burzy lub oceanu może jednocześnie fascynować i budzić lęk.

Piętnaście minut, osiem tygodni

W badaniu Virginii Sturm i współpracowników zdrowe osoby starsze odbywały przez osiem tygodni cotygodniowe piętnastominutowe spacery. Jedną grupę zachęcano, by szukała doświadczeń zachwytu; druga po prostu spacerowała. Grupa „awe walks” zgłaszała z czasem więcej pozytywnych emocji i mniej codziennego dystresu. Badanie było niewielkie i dotyczyło konkretnej grupy wiekowej, więc nie należy przerabiać wyniku na uniwersalną terapię. Pokazuje jednak, że sposób kierowania uwagi podczas zwyczajnego spaceru może mieć znaczenie.

Mniejsze ja

Najciekawsze w zachwycie nie jest dla mnie polepszenie nastroju, lecz zjawisko „small self” — mniejszego ja. Nie chodzi o umniejszanie sobie. Chodzi o chwilowe osłabienie przekonania, że wszystko dotyczy mnie, zależy ode mnie i powinno zostać przeze mnie skontrolowane. W świecie osobistej marki, wyników i autoprezentacji to niemal polityczny odpoczynek.

Nie trzeba jechać na Islandię

Nie trzeba jechać na Islandię. Spektakularność bywa wręcz przeszkodą, bo zaczynamy polować na doświadczenie godne publikacji. Zachwyt może pojawić się przy mchu, pajęczynie, owadzie, świetle na ścianie, ułożeniu chmur. Warunkiem nie jest wyjątkowy obiekt, lecz jakość obecności. Czy patrzę wystarczająco długo, by coś przekroczyło pierwszą etykietę: „drzewo”, „ptak”, „niebo”?

Spacer z jednym zadaniem

Można spróbować spaceru z jednym zadaniem: znaleźć trzy rzeczy, których nie da się szybko objąć wzrokiem albo myślą. Spojrzeć wysoko. Potem bardzo blisko. Zauważyć skalę czasu w starym pniu, precyzję skrzydła, fakt, że świat trwa także poza naszym kalendarzem. Nie trzeba niczego fotografować. Zdjęcie nie jest wrogiem zachwytu, ale potrafi zbyt szybko zamienić spotkanie w zdobycz.

Zachwyt nie usuwa problemów. Po powrocie nadal czeka wiadomość, rachunek i trudna decyzja. Zmienia się jednak proporcja. Problem nie znika, lecz przestaje na chwilę udawać cały wszechświat.